İşgüzar ünsiyyət etikası. İşgüzar ünsiyyət insandan yüksək psixoloji mədəniyyətə sahib olmağı, həmçinin işgüzar münasibətlərin emosional tərəfini daim öyrənməyi və nəzərə almağı, etik normalara riayət etməyi tələb edir.
Etiket– insanlara münasibətin xarici təzahürü (davranış formaları, ictimai yerlərdə davranış qaydaları, geyim və s.) ilə əlaqəli davranış qaydalarının məcmusu, əxlaqi ictimai standartlara riayət etməklə müəyyən edilmiş davranış qaydasıdır. Etiket tarixi və milli-mədəni bir anlayışdır.Yəni etik qaydalar uzun müddət formalaşır, olduqca yavaş-yavaş dəyişir, mədəni və milli ənənələrə bağlı olur.
Etika termini ilk dəfə Aristotel tərəfindən (e.ə. 000-000) düzgün, əxlaqi əməlləri yerinə yetirmək üçün nə etməli olduğumuz sualına cavab verməli olan praktik bir fəlsəfəni ifadə etmək üçün istifadə edilmişdir. Etik yunan dilində “adət, xasiyyət” mənasında olmuş, əxlaq, əxlaq doktrinasıdır. Əxlaq latın dilində “mənəvi” mənasını bildirir, insan tərəfindən tanınan etik dəyərlər sistemidir. Əxlaq ictimai həyatın ən müxtəlif sahələrində – ailə, gündəlik həyat, siyasət, elm, iş və s. olur. İctimai münasibətlərin, ünsiyyət və davranışların normativ tənzimlənməsinin ən vacib yoludur.
İşgüzar ünsiyyət etikası istehsal fəaliyyəti zamanı insanların davranış və münasibətlərini tənzimləyən əxlaq normalarının, qaydaların və fikirlərin məcmusu kimi müəyyən edilə bilər.
İş etiketi danışıqlarda qarşı tərəfin (tərəfdaşın) ciddi uyğunluğunu nəzərdə tutur. İnsanların ünsiyyət qaydaları, həyat tərzi milli adət və ənənələrə aiddir. Bütün bunlar əsrlər boyu yaşam təcrübəsinin, bu və ya digər xalqın əvvəlki nəslinin həyatının nəticəsidir. Ənənə, davranış qaydaları nə olursa olsun, mütləq uğur qazanmaq üçün onlara əməl etmək lazımdır.
Müxtəlif ölkələrdə iş adamları üçün davranış qaydalarının xüsusiyyətlərinə dair bir çox nümunə var. Məsələn, amerikalılar eyni jesti sizdən qəbul edərlərsə, sizi qısqanarlar. Çin və vyetnamlılar müqaviləni poza bilərlər. İtaliyanlılarla işgüzar söhbət zamanı əhəmiyyətsiz bir məsələni müzakirə etmək istəyindən imtina etməyi göstərmək olmaz. Yaponların söhbət zamanı hədsiz dərəcədə olan şən nitqlərinə təəccüblənməyə ehtiyac yoxdur.
İşgüzar ünsiyyət etikası dostlar, qohumlar, iş yoldaşları və digər insanlarla söhbət zamanı zəruridir. İşgüzar ünsiyyət etikasının əsas elementi nəzakətdir. Bu, pozalarda, jestlərdə, sözlərdə, intonasiyalarda və s. özünü göstərir. Nəzakət işgüzar ünsiyyətdə insanı müsbət xarakterizə edir və söhbət boyunca insan barədə xoş təəssürat yaradır.
İşgüzar ünsiyyətdə əsas söhbət qaydaları bunlardır:
0. Həmsöhbətə şərtsiz hörmət. Söhbət zamanı həmsöhbətə hörmət göstərilməlidir. Şəxsi mövzulara (fiziki qüsurlar, həmsöhbətin xəstəliyi və s.) toxunmamağa çalışmaq lazımdır. Həmsöhbətə böhtan ittihamlı hücumlar, düşmən ifadələr işlətmək yolverilməzdir.
0. Natiqə danışmaq hüququ vermək, dinləmə bacarığı. Həmsöhbətlə mübahisə etmək, hədələyici bir tonda danışmaq, danışmaq imkanını əlindən almaq, dinləməyinə imkan verməmək yolverilməzdir.
0. Həmsöhbətə diqqət. Söhbət zamanı həmsöhbətə imkan yaratmaq lazımdır ki, dinlədiyini başa düşsün. Diqqətsizlik təkəbbür və təmkinsizlik kimi qiymətləndirilə bilər.
0. Telefon rabitəsində müəyyən tələblər. Telefon danışıqlarında aşağıdakı qeyri-şifahi siqnallara diqqətlə yanaşmaq lazımdır:
• fasilə və müddət;
• sükut;
• səs-küy fonunun güclənməsi və ya azalması;
• həvəs və ya razılığı ifadə edən intonasiya.
Bundan başqa, bir insanın telefonu nə qədər tez alması (zəngdən sonra) çox şey deməkdir. Belə ki, bu onun nə qədər məşğul olduğunu, cihazın ona nə qədər yaxın olduğunu və zəng almağa nə dərəcədə maraqlı olduğunu qiymətləndirməyə imkan verir. Ən optimal cavab 0-ci və 0-cü çağırış arasındakı fasilədir. Bu, imkan verir ki, qarşıdakı söhbətə uyğunlaşmağa, zəng edən şəxsin düşüncələrini toplamağa imkan yaransın.
Uzun müddət telefonu götürmürlərsə (0 zəngdən sonra), bu zəng edənə onunla maraqlanmadığını düşünməyə əsas verir.
Heç vaxt ağızda nəyisə çeynəməklə və nəyisə içməklə telefonla danışmaq olmaz. Söhbət zamanı asqırarkən və ya öskürərkən qulaq eşitməməsi üçün telefonu örtməyə çalışmaq lazımdır. Həmsöhbətin hər şeyi eşitdiyini hiss edirsənsə, “bağışla” deməlisən.
Telefon danışıqlarını nəzakətlə bitirmək lazımdır. Ən çətin şey ya həddindən artıq çox danışan və ya daima işə birbaşa əlaqəsi olmayan detallarla diqqət çəkən insanlarla söhbətə son qoymaqdır. Ancaqbu anda həmsöhbətə onu çox dinləməkdən bezdiyini söyləmək olmaz. Ya da onun dediklərinin məsələnin mahiyyətindən çox uzaq olduğunu söyləmə etik qaydadan uzaqdır. Ona görə də söhbətə son qoymaq üçün zəriflik göstərmək lazımdır və aşağıdakıları həmsöhbətə söyləmək daha düzgündür:
a) Səni kəsmək istəmirəm, amma çıxmalıyam, yada görüşə gecikməkdən qorxuram.
b) Üzr istəyirəm, başqa bir görüşün vaxtı gəldi, getməliyəm.
c) Səninlə danışmaq çox xoşdur, amma indi daha bir yerə zəng etməliyəm. Daha s
İş iletişimi etiği. İş iletişimi, kişinin yüksek psikolojik kültüre sahip olmasını, iş ilişkilerinin duygusal yönünü sürekli olarak inceleyip hesaba katmasını, etik normlara uymasını gerektirir. Etiket, insanlara karşı tutumların dışsal tezahürüyle ilgili davranış kuralları (davranış biçimleri, kamusal alanlarda davranış kuralları, giyim vb.) bütünü, ahlaki toplumsal standartlara uyularak belirlenen davranış kuralları bütünüdür. Etiket, tarihi ve milli-kültürel bir kavramdır. Yani etik kurallar uzun bir zaman diliminde oluşur, çok yavaş değişir ve kültürel ve ulusal geleneklere bağlıdır. Etik terimi ilk olarak Aristoteles (M.Ö. 000-000) tarafından, doğru ve ahlaki eylemlerde bulunmak için ne yapmamız gerektiği sorusuna cevap vermeyi amaçlayan pratik bir felsefeyi belirtmek amacıyla kullanılmıştır. Yunancada "âdet, karakter" anlamına gelen etik, ahlaktır, ahlak öğretisidir. Ahlak, Latincede "ahlaki" anlamına gelir ve insanın tanıdığı bir etik değerler sistemidir. Ahlak toplumsal yaşamın en çeşitli alanlarında mevcuttur - aile, günlük yaşam, siyaset, bilim, iş hayatı, vb. Bu olur. Toplumsal ilişkilerin, iletişimin ve davranışların normatif düzenlenmesinin en önemli yoludur.
İş iletişimi etiği, üretim faaliyetleri sırasında insanların davranış ve ilişkilerini düzenleyen bir dizi ahlaki norm, kural ve fikir olarak tanımlanabilir.
İş görgü kuralları, müzakerelerde diğer tarafın (ortak) bunlara sıkı sıkıya uymasını ifade eder. Halkın iletişim kuralları ve yaşam biçimleri milli örf ve adetlerle ilişkilidir. Bütün bunlar asırların hayat tecrübesinin, şu veya bu milletin önceki nesillerinin hayatlarının sonucudur. Gelenek veya davranış kuralları ne olursa olsun, başarıya ulaşmak için bunlara uymak esastır.
Farklı ülkelerde iş insanları için davranış kurallarının özelliklerine dair birçok örnek bulunmaktadır. Mesela Amerikalılar sizden aynı hareketi görse kıskanırlardı. Çinliler ve Vietnamlılar anlaşmayı bozabilir. İtalyanlarla yapılan bir iş görüşmesinde önemsiz bir konuyu konuşmayı reddetmek uygun değildir. Japonca konuşma esnasında aşırı neşeli olunmasına şaşırmamak gerekir. Arkadaşlarınızla, akrabalarınızla, meslektaşlarınızla ve diğer insanlarla konuşurken iş iletişimi görgü kurallarına uymanız gerekir. İş iletişimi etiğinin temel unsuru nezakettir. Bu durum duruşlarda, jestlerde, sözlerde, tonlamalarda vb. kendini gösterir. Nezaket, iş iletişiminde kişiyi olumlu şekilde karakterize eder ve konuşma boyunca kişi hakkında iyi bir izlenim yaratır.
İş iletişiminde temel konuşma kuralları şunlardır:
0. Muhatabına koşulsuz saygı. Konuşma esnasında karşıdaki kişiye saygı gösterilmelidir. Kişisel konulara (fiziksel engeller, karşınızdakinin hastalığı, vb.) değinmemeye çalışmalısınız. Muhataplara karşı iftira niteliğinde saldırılarda bulunmak veya düşmanca ifadeler kullanmak kabul edilemez.
0. Konuşmacıya konuşma hakkı vermek, dinleme becerisi.Muhatap ile tartışmak, tehdit edici bir üslupla konuşmak, konuşma fırsatını elinden almak, dinlemesine izin vermemek kabul edilemez.
0. Muhatabınıza dikkat edin. Konuşma esnasında muhatabın dinlediğini anlamasına fırsat vermek gerekir. Dikkatsizlik, kibir ve tedbirsizlik olarakyorumlanabilir.
0. Telefon iletişiminde bazı gereklilikler. Telefon görüşmelerinde aşağıdaki sözel olmayan sinyaller dikkatle değerlendirilmelidir:
• duraklamalar ve süreler;
• sessizlik;
• arka plan gürültüsünün yoğunlaşması veya azalması;
• coşku veya anlaşmayı ifade eden tonlama.
Ayrıca, kişinin telefonu ne kadar çabuk açtığı (aramadan sonra) çok şey ifade eder. Bu sayede onun ne kadar meşgul olduğunu, cihazın ona ne kadar yakın olduğunu ve çağrıyı almaya ne kadar ilgi duyduğunu değerlendirebilirsiniz. En ideal cevap 0. ve 0. çağrı arasında verilen aradır. Bu, yaklaşan sohbete odaklanmanızı ve arayanın düşüncelerini toplamanızı sağlar.
Telefonu uzun süre (0 zilden sonra) açmazlarsa, bu arayan kişiye sizin onlarla ilgilenmediğinizi düşündürür.
Bir şey çiğnerken veya içerken asla telefonda konuşmamalısınız. Konuşma esnasında hapşırdığınızda veya öksürdüğünüzde telefonunuzun sesinin duyulmaması için telefonu kapatmaya çalışmalısınız. Karşınızdakinin her şeyi duyduğunu düşünüyorsanız, "Affedersiniz" demelisiniz. Telefon görüşmeleri nazikçe sonlandırılmalıdır. En zor şey, çok fazla konuşan veya sürekli olarak işle doğrudan ilgisi olmayan ayrıntılara dikkat çeken kişilerle sohbeti sonlandırmaktır. Ancak bu noktada muhatabınıza onu çok fazla dinlemekten yorulduğunuzu söyleyemezsiniz. Ya da söylediklerinin konunun özünden uzak olduğunu söylemek etik değildir. Bu nedenle konuşmayı bitirmek için nazik olmak ve muhatabınıza şunu söylemek daha doğrudur:
a) Sizi rahatsız etmek istemiyorum ama dışarı çıkmam gerekiyor veya toplantıya geç kalmaktan korkuyorum.
b) Kusura bakmayın, başka bir toplantının zamanı geldi, gitmem gerekiyor.
c) Sizinle konuşmak çok güzeldi ama şimdi başka bir yeri aramam gerekiyor. Seni daha sonra arayabilir