Azerice - Türkçe çeviri (v1.4 yeni)
?Azerice
Artuşla son dəfə bu parta arxasında oturanda, 0B sinfinin şagirdiydilər. Ayrılığın üstündən bir ilə yaxın vaxt ötür. Bir-iki həftə sonra tarixin zibilliyinə atılacaq olan, sanki xəcalətindən bir göz qırpımında qeyb olmağa hazırlaşan 00-cı il, ən qanlı-qadalı, əzablı il kimi həkk olunacaq xalqın yaddaşına.
İndi sinif həmən sinif olsa da, Zaurun partasında bir nəfərin yeri boş qalıb... Artıq dəhlizdə marka oynayanlara da rast gəlmək olmur - bu hobbiyə maraq itib. Artuş şagirdlərin sevimli məşğuliyyətini də aparıb özü ilə.
Bakıya yağış yağır. Yağış əslində onun tərəddüdlə şerlər yazdığı dəftərinə yağır. Bakının kələ-kötür küçələrində, gölməçələrin üstündən atlayaraq qaçan xatirələrinə yağır. Dərs sonrası Bünyat Sərdarov küçəsi ilə üzüaşağı tələsən onuncu sinif şagirdlərinin qəribə, anlaşılmaz həyəcanına yağır yağış.
Gözləri dolur. Artuş, Artuş, Artuş... Bu ad çoxdan qəmli musiqiyə çevrilib onun dilində. O indiyə qədər ona göndərə bilməyəcəyi, Artuşun da heç vaxt alıb oxuya bilməyəcəyi iyirmiyə qədər məktub yazıb. Zaur onu həmişəlik itirdiyini başa düşür. Müharibə hər gün yüzlərlə can alırsa, şəhərdə bircə dənə də erməni qalmayıbsa, Ermənistanda bircə nəfər azərbaycanlı yaşamırsa, dolma mübahisə predmetinə çevrilibsə - deməli hər şey bitib. Geriyə yol yoxdur.
Yeni il şənliklərinin dəyişməz bir rəmzi var, daha doğrusu qoxusu - mandarin ətri. Artıq əvvəlki illərdəki tək hopmur məktəbin divarlanna bu ətir. Qulliver konfetlərinin kağızlan ilə də zibillənmir dəhlizlər. Xadimə Firuzə xala da azarlamır şuluqluq edən, məktəbdə toz buludu qaldıran uşaqları. Ötən illərlə müqayisədə, indi daha da qocalmış görünən Şaxta babanın doğruçu olmadığını artıq bütün aşağı siniflər bilir. İlk dəfə öpüşməyə cəhd edənlərin, qızların uzun hörüklərini dartanların, tərbiyəsiz sözlərlə onları utandıranların da sayı azalıb. Ətalət çöküb məktəbə, şəhərə, bütün ölkəyə. Qıtlıq - siqaret, çörək və kolbasa dərdi, insanlara gülməyi, sevinməyi unutdurub.
Halbuki, cəmi bir il əvvəl, Zaurun yanında oturan dünyanın ən əziz adamı, qələminin ucunu gəmirərək məsələ üzərində baş sındırırdı. Zaur nəfəsini tutub gözucu ona baxır, göz-gözə gəldiklərində isə, gülüşüb təzədən başlarını kitabların üzərinə əyirdilər. Bir il idi ki, ürəklərini açmışdılar bir-birlərinə, amma buna baxmayaraq daxillərindəki həyəcanı yox edə, bir-birlərinin jest və hərəkətlərinə, üzlərinə, qaş-gözlərinə sakit, həyəcansız baxa bilmirdilər.
Tənəffüsdə bir-birlərinə yaxınlaşmağa qorxurlar - elə bil elektrik cərəyanı vurub kül edəcək körpə qəlblərini. O qədər işıqlı, nurlu idi ki, simaları elə bil çevrələrində minlərlə ulduz işıldayırdı. Günəşlər şabalıdı göz bəbəklərində batır, yaz yaşıllığı onların göy qurşağı əlvanlığını qısqanırdı.
İlahi, etiraf edənə, bir-birlərinə açılana qədər hansı əzab-əziyyətləri çəkmiş, neçə gecələr yuxusuz qalmışdılar!..
Türkçe
Artush ve ben en son bu sırada oturduğumuzda 0B sınıfı öğrencisiydik. Ayrılığımızın üzerinden neredeyse bir yıl geçti. Bir iki hafta içinde, utançtan bir anda yok olmaya hazırlanıyormuş gibi tarihin çöplüğüne atılacak olan 00 yılı, halkın hafızasına en kanlı, en baskıcı ve en acı dolu yıl olarak kazınacak.
Sınıf hala aynı olsa da, Zaur'un sırasında boş bir yer var... Koridorda artık dama oynayan insan bile bulamıyorsunuz - bu hobiye olan ilgi kayboldu. Artush, öğrencilerin en sevdiği eğlenceyi de yanında götürdü.
Bakü'de yağmur yağıyor. Yağmur, aslında tereddütle şiirler yazdığı defterin üzerine yağıyor. Bakü'nün engebeli sokaklarında koştuğu, su birikintilerinin üzerinden atladığı anılarının üzerine yağıyor. Yağmur, dersten sonra Bunyat Sardarov Caddesi'nde koşturup duran onuncu sınıf öğrencilerinin tuhaf, anlaşılmaz heyecanının üzerine yağıyor.
Gözleri yaşlarla doluyor. Artuş, Artuş, Artuş... Bu isim, dilinde uzun zamandır hüzünlü bir müziğe dönüşmüş. Ona yirmiye yakın mektup yazmış, ama asla gönderemeyecek ve Artuş da asla alıp okuyamayacak. Zaur, onu sonsuza dek kaybettiğini anlıyor. Eğer savaş her gün yüzlerce can alıyorsa, şehirde tek bir Ermeni kalmadıysa, Ermenistan'da tek bir Azerbaycanlı yaşamıyorsa, oyuncak ayılar tartışma konusu haline geldiyse - o zaman her şey bitti. Geri dönüş yok.
Yeni yıl kutlamalarının değişmeyen bir sembolü, daha doğrusu kokusu var - mandalina kokusu. Bu koku artık önceki yıllarda olduğu gibi okulun duvarlarına sinmiyor. Koridorlar artık Gulliver şekerlerinin ambalajlarıyla dolu değil. Ev hizmetçisi Firuza Teyze, okulda yaramazlık yapıp ortalığı karıştıran çocukları azarlamıyor. Alt sınıfların hepsi artık, önceki yıllara göre daha da yaşlı görünen Noel Baba'nın yalan söylediğini biliyor. İlk kez öpüşmeye çalışanların, kızların uzun örgülü saçlarını çekenlerin ve onları kaba sözlerle utandıranların sayısı da azaldı. Okulda, şehirde ve tüm ülkede bir durgunluk hakim. Sigara, ekmek ve sosis kıtlığı insanları gülmeyi ve mutlu olmayı unutturdu.
Ancak, daha bir yıl önce, dünyanın en sevdiği kişi, Zaur'un yanında oturmuş, kaleminin ucunu kemirerek konuyu düşünüyordu. Zaur nefesini tuttu ve ona dikkatlice baktı; göz göze geldiklerinde gülümsediler ve başlarını kitaplarının üzerine eğdiler. Birbirlerine kalplerini açmalarının üzerinden bir yıl geçmişti, ama buna rağmen içlerindeki heyecanı yok edemiyor, birbirlerinin jestlerine, hareketlerine, yüzlerine ve kaşlarına sakin ve heyecansız bir şekilde bakamıyorlardı.
Molalarda birbirlerine yaklaşmaktan korkuyorlardı - sanki genç kalplerine elektrik akımı çarpacak ve onları küle çevirecekmiş gibi. O kadar parlak ve ışıldıyorlardı ki, yüzleri binlerce yıldızla çevrili gibiydi. Kestane rengi gözlerinde güneş batıyor, baharın yeşilliği gökkuşağı renklerine imreniyordu.
Aman Tanrım, itiraf edip birbirlerine açılana kadar ne kadar acı çekmişlerdi, kaç uykusuz gece geçirmişlerdi!..