Elmin yayılması, qadınların cəmiyyətdəki rolu uğrunda mübarizə aparan din xadimlərimizdən biri də Axund Molla Ruhulla Axundovdur. Novxanıda anadan olan Molla Ruhulla təhsil almaq üçün Qəzvinə gedir. Geri qayıtdıqdan sonra əvvəlcə Novxanı da sonra isə Bakıda Hacı İmaməli məscidində molla işləyir. Eyni zamanda rus-müsəlman məktəbində şəriət dərsləri verir. Molla Ruhulla din pərdəsiAltında xalqın dərisini soyan qara mollalarla həyatının sonuna qədər mübarizə aparmışdı. Köhnə dumanın binasında təşkil olunan mərasim zamanı: “Milləti bu hala salanlar dəxi biz olmuşuq. Bir para mollalar olubdur” demişdi. Molla Ruhulla “Həyat”,”Tərəqqi”, “İşıq”, “Günəş”, “Füyuzat”, “Debistan” qəzetlərində Məmmədzadə imzası ilə məqalələr yazırdı.
Günəş qəzetində “Axundların xidməti” məqaləsində yazırdı:
Qeyrət budurmu xalqlar sənin torpağını arayıb faydalar götürsün, sənin çırağın ilə işıqlansın, amma sən zülmətdə otur, acından öl. Bunun axırı nədir? Dinə də zəəf(zərər) gəlir, dünyaya da. Quru dindarlıq fayda verməz, para(pul) gətirməz. Parasız da iş getməz. Şəhərlərdə məscidlər dolusu fəqirlər quru dindarlıq edənlərdir. Bu gün bu fəqirliyin bəlasından bütün məmaliki islamiyyə fəlakətə düşmüşdür.”
Bilginin yayılması ve kadınların toplumdaki rolü için mücadele eden dinî şahsiyetlerimizden biri de Akhund Molla Ruhulla Akhundov'dur. Novkhani'de doğan Molla Ruhulla, eğitim görmek için Kazvin'e gitti. Döndükten sonra önce Novkhani'de, ardından Bakü'de Hacı İmamali Camii'nde molla olarak çalıştı. Aynı zamanda bir Rus-Müslüman okulunda Şeriat dersleri verdi. Molla Ruhulla, hayatının sonuna kadar din kisvesiAltında halkı soyan kara mollalara karşı mücadele etti. Eski Duma binasında düzenlenen bir törende şunları söyledi: "Milleti bu hale getiren bizlerdik. Birkaç molla vardı." Molla Ruhulla, Mammadzadeh imzasıyla “Hayat”, “Teraqqi”, “Işıq”, “Günesh”, “Füyuzat” ve “Debistan” gazetelerinde makaleler yazmıştır.
Günesh gazetesinde yayımlanan “Akhundların Şiğdi” başlıklı makalesinde şunları yazmıştır:
Bu mu dindarlık? İnsanlar sizin topraklarınızı istesin, fayda görsün, lambanızla aydınlansınlar, siz ise karanlıkta oturup açlıktan ölüyorsunuz. Bunun sonu nedir? Dine ve dünyaya zayıflık (zarar) getirir. Kuru dindarlık fayda sağlamaz, para getirmez. Parasız iş yapılamaz. Şehirlerde camileri dolduran fakirler, kuru dindarlık uygulayanlardır. Bugün bu yoksulluğun belası yüzünden tüm İslam dünyası felakete düşmüştür.”